Punjabi Essay, Lekh, Paragraph on "Dr. Jaswant Singh Neki" "ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ" Biography for Class 8, 9, 10, 11, 12 Complete essay in Punjabi Language.

 

ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ 

Dr. Jaswant Singh Neki

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ, ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ

ਭੂਮਿਕਾ

ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ, ਆਤਮਿਕ ਖੋਜ, ਕੁਦਰਤ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਡਾ. ਨੇਕੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਵੀ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਮੇਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

"ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ।"

ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਮੂਲ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜੀਵਨ ਪਰਿਚਯ (Bio Data)

ਵੇਰਵਾ	ਜਾਣਕਾਰੀ
ਪੂਰਾ ਨਾਮ	ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ
ਜਨਮ	27 ਅਗਸਤ 1925
ਜਨਮ ਸਥਾਨ	ਮੁਰਾਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੇਹਲਮ, ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
ਪੇਸ਼ਾ	ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਚਿੰਤਕ, ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਭਾਸ਼ਾ	ਪੰਜਾਬੀ
ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾਵਾਂ	ਕਵਿਤਾ, ਵਾਰਤਕ, ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ	ਅਸਲੇ ਤੇ ਓਹਲੇ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਸੰਸੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਗੀਤ, ਸਿਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਕਿਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਛੋਹ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨਮਾਨ	ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਮੌਤ	11 ਸਤੰਬਰ 2015
ਮੌਤ ਸਥਾਨ	ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਸਾਹਿਤਕ ਪਛਾਣ	ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ

ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ

ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਅਗਸਤ 1925 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੇਹਲਮ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੁਰਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਸੀ।

ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਵੀ ਡੂੰਘਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।

ਡਾਕਟਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ

ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਕ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ, ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਉਹ ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ. ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ (AIIMS), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਰਹੀ।

ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਸ ਅਨੋਖੇ ਮੇਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਇਆ।

ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ

ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੁੱਖ, ਇਕੱਲੇਪਣ, ਪ੍ਰੇਮ, ਆਸ, ਡਰ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਵਿਚਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤ ਮਾਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ

ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਰਚਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ—

• ਅਸਲੇ ਤੇ ਓਹਲੇ
• ਇਹ ਮੇਰੇ ਸੰਸੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਗੀਤ
• ਸਿਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਕਿਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
• ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਛੋਹ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ
• ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਾਂ ਦੇ ਸਰੋਵਰੋਂ

ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਧਰਮ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਮੇਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ

ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ—

• ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ
• ਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚਿੰਤਨ
• ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ
• ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ
• ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਮੇਲ
• ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਅਤੇ ਬਿੰਬਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਵਰਤੋਂ
• ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘਾ ਚਿੰਤਨ
• ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੀ ਖੋਜ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਚਿੰਤਨ

ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਰੁਚੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਕੇਵਲ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰੇਮ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਮਾਰਗ ਸੀ।

"ਗਿਆਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰੁਣਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।"

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ

ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਕਈ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਕ, ਸਿੱਖਿਆ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਬਣੀ। ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ

ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਡੂੰਘਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਗੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਵੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਉਪਸੰਹਾਰ

ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਵੀ, ਚਿੰਤਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ, ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਮੇਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕੀਮਤੀ ਧਰੋਹਰ ਹਨ।

"ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਦੀ ਕਲਮ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਆਤਮਾ ਤੱਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ।"

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਣ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਹੇਗਾ।