Punjabi Solved Unseen Paragraph, Comprehension Passage Exercise on the Topic "Dahej Pratha - ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ" for Class 8, 9, 10, 11 and 12 Students CBSE, PSEB Examination.

ਅਣਡਿੱਠਾ ਪੈਰਾ (Unseen Passage)
Dahej Pratha - ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ

(ਲਗਭਗ 500 ਸ਼ਬਦ)

ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਦਾਜ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਲੜਕੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਲੜਕੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਕਦ ਰਕਮ, ਗਹਿਣੇ, ਵਾਹਨ, ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਵਸਤਾਂ ਦੇਣਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਗੱਲ ਹੈ।

ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਕਾਰਨ ਲੜਕੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਮਕਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਇਦਾਦ ਵੀ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾਜ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਕਾਰਨ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦਾਜ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤੰਗ-ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਦਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਵੀ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਦਾਜ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਜ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਦੇਣਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਪਰਾਧ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਈ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵਪਾਰ।

ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਜ ਰਹਿਤ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਜ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਣ। ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਅੰਤ ਹੀ ਇੱਕ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।

 ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ

 1. ਦਾਜ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?

ਉੱਤਰ:

ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਲੜਕੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਲੜਕੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਨਕਦ ਰਕਮ, ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਦਾਜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

 2. ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ?

ਉੱਤਰ:

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਪਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਅਨਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।

 3. ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਕਾਰਨ ਲੜਕੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?

ਉੱਤਰ:

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਇਦਾਦ ਵੇਚਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

 4. ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਉੱਤਰ:

ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ।

 5. ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਉੱਤਰ:

ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਤੰਗ-ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਸਲੂਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

 6. ਦਾਜ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀ ਅਪਰਾਧ ਹੈ?

ਉੱਤਰ:

ਦਾਜ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਦੇਣਾ ਦੋਵੇਂ ਅਪਰਾਧ ਹਨ।

 7. ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?

ਉੱਤਰ:

ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ।

 8. ਨੌਜਵਾਨ ਇਸ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਉੱਤਰ:

ਦਾਜ ਰਹਿਤ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਕੇ।

 9. ਪੈਰੇ ਦਾ ਢੁੱਕਵਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਲਿਖੋ।

ਉੱਤਰ:

"ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ – ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈ"

 10. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਲਿਖੋ:

| ਸ਼ਬਦ     | ਅਰਥ                                  |

| -------- | ------------------------------------ |

| ਦਾਜ      | ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਧਨ ਜਾਂ ਸਮਾਨ |

| ਸਨੇਹ     | ਪਿਆਰ                                 |

| ਜਾਗਰੂਕਤਾ | ਚੇਤਨਾ, ਜਾਣਕਾਰੀ                       |

| ਨਿਆਂਪੂਰਨ | ਇਨਸਾਫ਼ ਵਾਲਾ                          |

 11. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੋ:

| ਸ਼ਬਦ   | ਵਿਰੋਧੀ   |

| ------ | -------- |

| ਪੁਰਾਣੀ | ਨਵੀਂ     |

| ਗਰੀਬ   | ਅਮੀਰ     |

| ਤਰੱਕੀ  | ਪਿੱਛੜਾਪਣ |

| ਸਨਮਾਨ  | ਅਪਮਾਨ    |

 12. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ:

(ਕ) ਦਾਜ:

ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।

(ਖ) ਵਿਆਹ:

ਵਿਆਹ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਕਾਰ ਹੈ।

(ਗ) ਜਾਗਰੂਕਤਾ:

ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

(ਘ) ਸਨਮਾਨ:

ਹਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

 ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (MCQs)

 13. ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?

(ਕ) ਵਪਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ

(ਖ) ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ

(ਗ) ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਉੱਤੇ

(ਘ) ਡਾਕਟਰਾਂ ਉੱਤੇ

ਉੱਤਰ: (ਖ) ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ

 14. ਦਾਜ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀ ਅਪਰਾਧ ਹੈ?

(ਕ) ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ

(ਖ) ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ

(ਗ) ਦਾਜ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਦੇਣਾ

(ਘ) ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇਣਾ

ਉੱਤਰ: (ਗ) ਦਾਜ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਦੇਣਾ

 15. ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੀ ਹੈ?

(ਕ) ਜਾਗਰੂਕਤਾ

(ਖ) ਖੇਡਾਂ

(ਗ) ਯਾਤਰਾ

(ਘ) ਮਨੋਰੰਜਨ

ਉੱਤਰ: (ਕ) ਜਾਗਰੂਕਤਾ

 ਕੁੱਲ ਅੰਕ: 15–20 (CBSE/PSEB ਪੈਟਰਨ ਅਨੁਸਾਰ)