ਲੋਹੜੀ, ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
Lohri, Basant Panchami varge Punjabi Tiyuhara di Mahatata
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੀ ਰੰਗੀਨਤਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਲੋਹੜੀ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਹਨ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਧਾਰਤ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਝਲਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹਰ ਸਾਲ 13 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਰਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਖੇਤੀ ਮੌਸਮ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੜੀ ਦੀ ਰਾਤ ਅੱਗ ਦੇ ਗੇੜੇ ਪਾ ਕੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ — “ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਦਰੀਏ ਹੋ!” — ਅਤੇ ਤਿਲ, ਗੁਰ, ਮੂੰਗਫਲੀ ਤੇ ਮੱਕੀ ਦੇ ਦਾਣੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਕੇ ਧੰਨਵਾਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਗ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਗੀਤ, ਭੰਗੜੇ ਤੇ ਗਿਧੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇਪਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਜਮੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਰਦੀ ਦਾ ਅੰਤ ਤੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਆਗਮਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਮੌਸਮ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੋਂ ਦੇ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਪਹਿਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਦੇਵੀ ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਉਮੀਦ ਤੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੀਲੇ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗਾਵਾਂ-ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸ ਦਿਨ ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਿਨ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਕ੍ਰਿਤਗਤਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨਾ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਨਾਚਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜੀਵੰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਲੋਹੜੀ ਤੇ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਚਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੇ।
ਨਤੀਜਾ: ਲੋਹੜੀ ਤੇ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੂਹ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ, ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਮਨਾਈਏ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਸਦਾ ਜੀਵੰਤ ਤੇ ਅਮਰ ਰਹੇਗੀ।
ਸ਼ਬਦ ਗਿਣਤੀ: ਲਗਭਗ 500 ਸ਼ਬਦ


0 Comments